تولد فایرفاکس
در قسمت قبل دیدیم که تا ۲۰۰۲، موزیلا ۱٫۰ منتشر شده بود اما کاربران زیادی نداشت. مجموعهٔ موزیلا همه‌چیز داشت: مرورگر، برنامهٔ رایانامه، ویرایشگر صفحه‌های وب و ابزارهای دیگر. اما همین «همه‌چیز داشتن» آن را سنگین و پیچیده می‌کرد. گروهی از اعضای جامعه به این نتیجه رسیدند که کاربر عادی چیز دیگری می‌خواهد: یک مرورگر، فقط یک مرورگر، سبک، سریع و ساده.
سه نام برای یک مرورگر
در ۲۳ سپتامبر ۲۰۰۲، به روایت گاه‌شمار رسمی موزیلا، نسخهٔ ۰٫۱ مرورگری به نام فینیکس منتشر شد؛ نخستین نسخهٔ رسمی مرورگری مستقل که بعدها نامش به فایرفاکس تغییر کرد. نام ققنوس، پرنده‌ای که از خاکستر خود دوباره زاده می‌شود، برای پروژه‌ای که از دل یک شکست ظاهری برمی‌خاست، انتخابی گویا بود.
اما نام‌گذاری ماجرای خودش را داشت. فینیکس ابتدا به فایربرد تغییر نام داد و سپس، به روایت همان گاه‌شمار، در فوریهٔ ۲۰۰۴ با انتشار نسخهٔ ۰٫۸ به فایرفاکس. گاه‌شمار موزیلا می‌گوید این نسخه از ۲۹ زبان پشتیبانی می‌کرد، در میان برنامه‌نویسان وب محبوب شد و دریافت آن شتاب گرفت.
پیش از طوفان
در اکتبر ۲۰۰۴، بنیاد موزیلا نسخهٔ پیش‌نمایش فایرفاکس را منتشر کرد. طبق اطلاعیهٔ رسمی بنیاد، بیش از ۸ میلیون نفر آن را دریافت کردند و این بازخوردها نقش مهمی در مرحلهٔ پایانی توسعه داشت. آنچه سال‌ها پیش نت‌اسکیپ وعده داده بود، یعنی بهره‌گیری از توان هزاران نفر، حالا در قالب آزمایش‌کنندگان میلیونی واقعیت پیدا کرده بود.
۹ نوامبر ۲۰۰۴
سرانجام، در ۹ نوامبر ۲۰۰۴، فایرفاکس ۱٫۰ برای ویندوز، مک و لینوکس به‌صورت رایگان منتشر شد؛ طبق اطلاعیهٔ رسمی، به بیش از دوازده زبان و با زبان‌های بیشتر در راه. میچل بیکر، رئیس بنیاد، گفت این دستاورد به لطف «تلاش خستگی‌ناپذیر صدها داوطلب و برنامه‌نویس در سراسر جهان» ممکن شده است.
اطلاعیه امکاناتی را برمی‌شمرد که امروز بدیهی به نظر می‌رسند اما آن روزها برای بسیاری تازه بودند: جلوگیری داخلی از پنجره‌های ناخواسته، تا «کاربران، نه وبگاه‌ها» تصمیم بگیرند؛ مرور با «زبانه‌ها» برای بازکردن چند صفحه در یک پنجره؛ کمک به شناسایی وبگاه‌های جعلی؛ جست‌وجوی یکپارچه در نوار ابزار؛ و بیش از ۱۰۰ افزونه که هر کس می‌توانست مرورگرش را با آن‌ها مطابق سلیقه‌اش کند. انتقال نشانک‌ها و گذرواژه‌ها از مرورگرهای دیگر هم آسان شده بود.
جامعه‌ای که آگهی خرید
شاید به‌یادماندنی‌ترین صحنهٔ این داستان، نه در کد، که در یک روزنامه رخ داد. وبگاه «فایرفاکس را گسترش دهید»، که داوطلبان آن را اداره می‌کردند و طبق اطلاعیهٔ بنیاد بیش از ۵۰ هزار عضو داشت، کارزاری برای جمع‌آوری کمک مالی به راه انداخت. حاصل، آگهی دوصفحه‌ای در شمارهٔ ۱۶ دسامبر ۲۰۰۴ روزنامهٔ نیویورک تایمز بود که نام هزاران نفر از حامیان در سراسر جهان را در خود داشت.
کاربرانی که برای یک نرم‌افزار رایگان پول دادند تا دیگران هم از آن باخبر شوند: این تصویری بود که هیچ بودجهٔ تبلیغاتی نمی‌توانست بخرد. به نوشتهٔ صفحهٔ تاریخچهٔ موزیلا، فایرفاکس در کمتر از یک سال بیش از ۱۰۰ میلیون بار دریافت شد و رقابت دوباره به بازار مرورگرها بازگشت؛ رقابتی که به گفتهٔ همان صفحه، نوآوری را شتاب داد و اینترنت را برای همه بهتر کرد.
نقطهٔ عطف
نقطهٔ عطف این مجموعه، تمرکز بود. سال‌ها کد باز به‌تنهایی نتوانسته بود بازار را تکان دهد. وقتی گروهی کوچک تصمیم گرفت فقط یک کار را عالی انجام دهد و جامعه را به مبلغ محصول تبدیل کند، همان کد باز به محصولی محبوب بدل شد.
درسی برای کسب‌وکارها
باز بودن به‌تنهایی برنده نمی‌کند؛ محصولی که کاربر دوستش دارد برنده می‌شود. ساده کنید و روی نیاز اصلی کاربر متمرکز بمانید.
دوم، کاربران راضی بهترین بازاریاب‌ها هستند. به آن‌ها ابزار و فرصت بدهید تا داستان شما را خودشان روایت کنند.
سوم، شکست ظاهری همیشه پایان نیست. سرمایه‌ای که در سال‌های سخت ساخته شد، یعنی کد، جامعه و بنیاد، همان چیزی بود که پیروزی بعدی را ممکن کرد.
پایان مجموعه. سه داستان، یک پیام مشترک: پشت هر نرم‌افزار باز، آدم‌هایی با انگیزه‌های متفاوت ایستاده‌اند؛ و قواعد روشن، رهبری فروتن و تمرکز بر کاربر، سرنوشت آن را می‌سازند.
منابع / Sources
- "Timeline", MozillaWiki, n.d. — https://wiki.mozilla.org/Timeline
- "Mozilla Foundation releases the highly anticipated Mozilla Firefox 1.0 web browser", Mozilla Press Center, 2004-11-09 — https://blog.mozilla.org/press/2004/11/mozilla-foundation-releases-the-highly-anticipated-mozilla-firefox-1-0-web-browser/
- "Mozilla Foundation places two-page advocacy ad in The New York Times", Mozilla Press Center, 2004-12-15 — https://blog.mozilla.org/press/2004/12/mozilla-foundation-places-two-page-advocacy-ad-in-the-new-york-times/
- "History of the Mozilla Project", Mozilla, n.d. — https://www.mozilla.org/en-US/about/history/details/
